Po prawie 130 latach odnaleziono zaginiony pierwszy w historii film science fiction. Można go w końcu obejrzeć

Archiwiści z Biblioteki Kongresu Stanów Zjednoczonych dokonali niezwykłego odkrycia, które może zainteresować zarówno historyków kina, jak i fanów science fiction. Po prawie 130 latach od premiery odnaleziono i odrestaurowano krótkometrażowy film Gugusse et l'Automate autorstwa Georges’a Mélièsa. Produkcja z 1897 roku była przez lata uznawana za zaginioną, a dziś można ją ponownie obejrzeć dzięki cyfrowej rekonstrukcji przygotowanej przez specjalistów.

Gugusse and the Automaton od Georgesa Mélièsa odnaleziony po prawie 130 latach

Film trwa zaledwie 45 sekund, jednak dla historii kina ma ogromne znaczenie. Wiele wskazuje na to, że jest to jedno z pierwszych dzieł science fiction w historii, a zarazem najwcześniejszy znany przykład przedstawienia robota na ekranie.

Georges Méliès był jednym z pionierów kinematografii przełomu XIX i XX wieku. Francuski iluzjonista, wynalazca i reżyser stworzył setki krótkich filmów między 1895 a 1912 rokiem. Największą sławę przyniosła mu produkcja Podróż na Księżyc z 1902 roku. Niestety znaczna część jego dorobku nie przetrwała do naszych czasów, dlatego każda odnaleziona taśma jest dla badaczy prawdziwym wydarzeniem.

Historia odnalezienia Gugusse and the Automaton jest niemal tak ciekawa jak samo dzieło. Zardzewiałe rolki trafiły do Biblioteki Kongresu we wrześniu ubiegłego roku. Ich właściciel nie miał pojęcia, co znajduje się na starych nośnikach. Materiały przechowywano przez dekady w różnych miejscach, między innymi w piwnicach, stodołach i garażach, co doprowadziło do poważnych uszkodzeń taśmy.

Gdy tylko zobaczyliśmy to pudełko z filmami, wiedzieliśmy, że mamy do czynienia z czymś wyjątkowym – podsumował George Willeman, który odpowiada w Bibliotece Kongresu za archiwum filmów nitrocelulozowych.

Dzięki żmudnej pracy archiwistów udało się rozdzielić sklejone fragmenty taśmy i zidentyfikować materiał jako produkcję Mélièsa. Charakterystyczna gwiazda widoczna w scenografii wskazywała na wytwórnię Star Film Company, którą prowadził francuski twórca.

Sam film przedstawia prostą, komediową scenę. Wynalazca uruchamia automaton przypominający klauna. Mechaniczna postać zaczyna wykonywać zaprogramowane ruchy, jednak z każdą chwilą staje się coraz większa. W końcu maszyna wymyka się spod kontroli i atakuje swojego twórcę. Ten odpowiada potężnym uderzeniem młota, niszcząc automat.

Choć scena trwa mniej niż minutę, wielu badaczy uważa ją za jedno z pierwszych przedstawień buntu maszyny przeciw człowiekowi. Temat ten powraca w kinie science fiction do dziś.

Dziś wiele osób martwi się o sztuczną inteligencję i roboty. Tymczasem już w 1897 roku ludzie zastanawiali się nad podobnymi pomysłami. Niewiele rzeczy jest naprawdę nowych – skomentował archiwista i filmowiec Rick Prelinger.

Warto pamiętać, że w czasach powstania filmu samo pojęcie robota jeszcze nie istniało. Słowo to pojawiło się dopiero w 1921 roku w sztuce R.U.R. czeskiego dramatopisarza Karela Čapka. Mimo to dzieło Mélièsa pokazuje, że fascynacja mechanicznymi ludźmi i obawy związane z rozwojem technologii pojawiały się w kulturze już pod koniec XIX wieku.

Odnalezienie Gugusse and the Automaton to jedno z najciekawszych odkryć związanych z wczesną historią kina w ostatnich latach. Film przez ponad sto lat funkcjonował głównie jako legenda opisywana w książkach o początkach science fiction.

Choć mogłoby się wydawać, że nie ma już nic do odkrycia w historii kina, to nieprawda. To autentyczne znalezisko z najwcześniejszych lat filmu, którego nikt się nie spodziewał – przyznał Prelinger.

Dzięki rekonstrukcji przygotowanej przez Bibliotekę Kongresu widzowie mogą dziś zobaczyć fragment historii kina, który przez ponad wiek pozostawał ukryty. Krótka, komediowa scena sprzed niemal 130 lat przypomina, że fascynacja robotami i obawy przed technologią towarzyszą nam od bardzo dawna.