29 lat temu pojawiło się niedocenione science fiction. Był to jeden z pierwszych filmów kultowego reżysera

Dzisiaj, czyli 22 sierpnia mija dokładnie 29 lat od amerykańskiej premiery filmu Mutant, jednego z najważniejszych wczesnych dzieł Guillermo del Toro. Choć produkcja nie odniosła sukcesu finansowego, pozwoliła meksykańskiemu reżyserowi po raz pierwszy zmierzyć się z hollywoodzkim systemem i rozwinąć styl, który w kolejnych latach stał się jego znakiem rozpoznawczym.

Mutant nie podbił kin, ale zwrócił uwagę na talent Guillermo del Toro

W 1997 roku Guillermo del Toro nie był jeszcze twórcą nagradzanym Oscarami i jednym z najbardziej rozpoznawalnych współczesnych reżyserów kina fantastycznego. Miał jednak na koncie bardzo dobrze przyjęty Cronos i reputację filmowca, który potrafi łączyć horror z fascynacją niezwykłymi stworzeniami. Jego kolejnym projektem został Mutant, będący zarazem pierwszym filmem del Toro nakręconym w ramach amerykańskiego systemu studyjnego. Do kin w Ameryce produkcja trafiła 22 sierpnia 1997 roku.

Film powstał na podstawie opowiadania Donalda A. Wollheima, a scenariusz przygotowali między innymi Guillermo del Toro i Matthew Robbins. W głównych rolach wystąpili Mira Sorvino, Jeremy Northam, Giancarlo Giannini, Charles S. Dutton, Josh Brolin i F. Murray Abraham.

Historia rozpoczyna się od epidemii dziesiątkującej dzieci w Nowym Jorku. Chorobę przenoszą karaluchy, dlatego naukowcy pod kierownictwem Susan Tyler tworzą genetycznie zmodyfikowany gatunek owada, nazwany Judas Breed. Stworzenia mają wyeliminować nosicieli zarazy, a następnie wymrzeć. Trzy lata później okazuje się jednak, że organizmy przetrwały, zaczęły błyskawicznie ewoluować i wykształciły zdolność upodabniania się do swojego największego przeciwnika, czyli człowieka.

Pod względem finansowym Mutant trudno uznać za sukces. Budżet filmu wyniósł 30 milionów dolarów, podczas gdy wpływy z kin w Ameryce osiągnęły około 25,5 miliona dolarów. Weekend otwarcia przyniósł 7,8 miliona dolarów, co nie wystarczyło, aby produkcja odzyskała koszty na rodzimym rynku.

Znacznie ciekawszy okazał się odbiór filmu przez krytyków. Obecnie Mutant ma 68 procent pozytywnych recenzji w serwisie Rotten Tomatoes na podstawie 53 tekstów. Z kolei na Metacritic średnia ocena to 56/100.

Mutant pozostaje jednak ciekawym przedstawicielem horroru science fiction końca lat 90. Sam pomysł genetycznej ingerencji, która wymyka się spod kontroli, nie był nowy, podobnie jak motyw grupy ludzi uwięzionych z nieznanym drapieżnikiem. Del Toro wykorzystał jednak te rozwiązania do rozwijania swoich charakterystycznych motywów. Potwory nie są u niego wyłącznie przeciwnikami bohaterów. Fascynuje go ich anatomia, sposób funkcjonowania i relacja z człowiekiem, a granica między tym, co ludzkie i nieludzkie, pozostaje znacznie mniej oczywista, niż początkowo się wydaje.

Podobne zainteresowania powróciły później w kolejnych filmach reżysera, ale Mutant był ważnym etapem także z czysto warsztatowego punktu widzenia. Del Toro wspominał, że podczas realizacji zaczął intensywniej eksperymentować z ruchem kamery i sposobem łączenia ujęć. Rozwiązania te rozwijał następnie między innymi przy Kręgosłupie diabła.

Jednocześnie produkcja okazała się dla niego wyjątkowo trudną lekcją funkcjonowania Hollywood. Reżyser wielokrotnie mówił o konfliktach z producentami oraz o ograniczonej kontroli nad ostatecznym kształtem filmu. W rozmowie z Directors Guild of America określił pracę przy Mutancie jako bolesne doświadczenie i podkreślał, że dopiero wtedy przekonał się, jak bardzo amerykański system różni się od warunków, w których wcześniej realizował filmy w Meksyku.

Paradoksalnie właśnie dlatego Mutant jest tak istotnym punktem w karierze Guillermo del Toro. Film nie spełnił finansowych oczekiwań, a sam reżyser nie był zadowolony z wersji kinowej, ale produkcja pozwoliła mu wejść do Hollywood i zdobyć doświadczenie, które wykorzystał przy kolejnych projektach. Już w 1997 roku część krytyków dostrzegała przy tym coś, co później stało się jednym z fundamentów jego twórczości, czyli niezwykłą umiejętność budowania świata za pomocą światła, scenografii, ruchu kamery i niepokojących stworzeń.