Genialne science ficiton przewidziało przyszłość, a teraz zostało wybrane na filmowy portret Ameryki z okazji 250-lecia kraju

Ponad trzy tysiące czytelników The New York Times wzięło udział w ankiecie, której celem było wskazanie filmu najlepiej oddającego amerykańskie doświadczenie u progu 250. rocznicy istnienia Stanów Zjednoczonych. Wśród odpowiedzi nie brakowało klasyki, kina zaangażowanego, dramatów społecznych i tytułów od lat uznawanych za fundamenty amerykańskiej kultury filmowej. Zwycięzca okazał się jednak dość przewrotny.

Idiokracja wybrana filmem, który najlepiej portretuje Amerykę

Najwięcej głosów zdobyła Idiokracja, satyra Mike’a Judge’a z 2006 roku. Film, który w momencie premiery przeszedł niemal bez większego echa, po latach wyrósł na jedną z najczęściej przywoływanych komedii opisujących współczesną Amerykę. Dla wielu nie jest to już wyłącznie absurdalna wizja przyszłości, ale opowieść, która z każdym kolejnym rokiem wydaje się coraz mniej oderwana od rzeczywistości.

Idiokracja przedstawia społeczeństwo, w którym antyintelektualizm stał się normą, edukacja praktycznie przestała spełniać swoją rolę, a życie publiczne zostało podporządkowane korporacyjnym markom, uproszczeniom i nachalnej komercjalizacji. W tej wizji prezydentem jest Dwayne Elizondo Mountain Dew Herbert Camacho, były wrestler, który prowadzi politykę w stylu widowiska telewizyjnego, a instytucje państwowe funkcjonują na granicy groteski. To świat, w którym szpitale, sądy, media i język zostały sprowadzone do karykatury samych siebie.

Wybór Idiokracji mówi jednak nie tylko o samym filmie, ale również o nastrojach części amerykańskiej opinii publicznej. Czytelnicy The New York Times mogli wskazać setki różnych tytułów, a mimo to najczęściej wracali właśnie do czarnej komedii Judge’a. Nie tylko dlatego, że film dosłownie przewidział przyszłość, ale dlatego, że jego przesadzone obrazy coraz częściej służą jako wygodny skrót do opisywania frustracji, zmęczenia i rozczarowania kondycją życia publicznego.

Co ciekawe, Idiokracja nie była sukcesem w chwili debiutu. Produkcja miała skromny budżet, została słabo wypromowana i przez lata funkcjonowała raczej jako ciekawostka dla widzów lubiących nietypowe komedie. Dopiero z czasem zaczęła zyskiwać status kultowy. Podobną drogę przeszedł inny film Mike’a Judge’a, czyli Życie biurowe z 1999 roku. Ta niepozorna komedia również została początkowo potraktowana jako niszowa, a później stała się jednym z najcelniejszych filmowych komentarzy na temat wypalenia zawodowego, monotonii pracy korporacyjnej i biurowej alienacji.

Za Idiokracją w ankiecie uplasowały się tytuły znacznie bardziej oczywiste z perspektywy historii amerykańskiego kina. Wysoko wskazywano między innymi Ojca chrzestnego, Swobodnego jeźdźca, Amerykańskie graffiti oraz Rób, co należy. Wśród często wymienianych filmów znalazły się także Sieć, Grona gniewu, Zabić drozda i Doktor Strangelove. Każdy z tych obrazów opisuje inny fragment amerykańskiej tożsamości, od mitu sukcesu i przemocy systemowej, przez bunt pokoleniowy, po rasowe napięcia, kryzys mediów i polityczną paranoję.

Mimo tak silnej konkurencji to właśnie Idiokracja wyraźnie przebiła resztę kultowych filmów. Wynik ankiety można więc traktować jako ironiczny komentarz do tego, jak część widzów patrzy dziś na Stany Zjednoczone. Zamiast pomnikowego dramatu, patriotycznej epopei albo wielkiej gangsterskiej sagi, za najbardziej wymowny obraz Ameryki uznali film o społeczeństwie, które zgubiło sens rozmowy, wiedzy i odpowiedzialności.