44 lata temu do kin trafiło prawdziwe arcydzieło science fiction. Ten film zmienił cały gatunek

Łowca androidów kończy 44 lata. Film Ridleya Scotta, który dziś uznawany jest za jedno z najważniejszych dzieł science fiction w historii kina, w chwili premiery nie został jednak przyjęty jak produkcja, która miałaby stać się klasykiem.

Łowca androidów – minęły 44 lata od premiery jednego z najważniejszych filmów science fiction w historii

Dokładnie 25 czerwca 1982 roku do amerykańskich kin trafił Łowca androidów, oparty na powieści Czy androidy śnią o elektrycznych owcach? autorstwa Philipa K. Dicka. Dziś trudno wyobrazić sobie historię kina science fiction bez tego tytułu, ale droga produkcji do statusu kultowego dzieła była wyjątkowo przewrotna. Obraz z Harrisonem Fordem i Rutgerem Hauerem nie podbił kin w momencie premiery. Przeciwnie, początkowo został przyjęty chłodno przez część widzów i krytyków, a jego wynik finansowy nie odpowiadał ambicjom oraz wysokim jak na tamte lata kosztom produkcji.

Łowca androidów zarobił w kinach znacznie mniej, niż można by oczekiwać po widowisku science fiction z gwiazdą Gwiezdnych wojen w roli głównej. Film miał budżet szacowany na 28 milionów dolarów, a jego globalne wpływy wyniosły nieco ponad 41 milionów dolarów. Nie była to katastrofa, ale biorąc pod uwagę koszty promocji, oczekiwania studia oraz konkurencję na rynku, produkcja szybko zyskała opinię tytułu, który nie wykorzystał swojego komercyjnego potencjału. Dla widowni z początku lat 80. film Scotta okazał się zbyt mroczny, powolny i niejednoznaczny.

Paradoks Łowcy androidów polega na tym, że wiele elementów uznawanych dziś za największe atuty filmu, w dniu premiery mogło działać na jego niekorzyść. Ridley Scott nie stworzył lekkiej przygody science fiction, lecz duszny, melancholijny neo noir o samotności, pamięci, sztucznej inteligencji, tożsamości i granicy między człowiekiem a maszyną. Los Angeles przyszłości nie było tu czystym, jasnym miastem technologicznego triumfu, ale zatłoczoną, deszczową, brudną i przytłaczającą metropolią, w której postęp nie przyniósł ludziom wybawienia.

Film trafił również do kin w trudnym momencie. W tym samym okresie widzowie masowo wybierali znacznie bardziej przystępne i cieplejsze E.T. Stevena Spielberga. Na tle takiego fenomenu Łowca androidów wydawał się produkcją skierowaną wyłącznie do bardziej wymagającego odbiorcy. Nie pomagały też decyzje podjęte po pokazach testowych, w tym dodany głos z offu Deckarda i bardziej dosłowne zakończenie, które miały ułatwić odbiór, ale jednocześnie osłabiały autorski charakter filmu.

Dopiero kolejne lata pokazały, że Scott wyprzedził swoją epokę. Łowca androidów zyskał drugie życie dzięki kasetom VHS, pokazom specjalnym, kolejnym wersjom i rosnącej grupie widzów, którzy zaczęli odkrywać w nim coś więcej niż tylko kryminał science fiction. Wersja reżyserska z 1992 roku oraz późniejszy Final Cut pomogły utrwalić przekonanie, że mamy do czynienia z filmem głębszym, bardziej spójnym i bardziej odważnym, niż sugerowała jego pierwotna kinowa recepcja.

Wpływ Łowcy androidów na science fiction jest ogromny. Film Ridleya Scotta ukształtował wizualny język cyberpunku w kinie, telewizji, komiksie i grach wideo. Neonowe reklamy, wieczny deszcz, przeludnione ulice, azjatyckie inspiracje, wszechobecne korporacje i poczucie technologicznego przytłoczenia stały się obrazami, do których później wracali twórcy kolejnych historii o przyszłości. Bez Łowcy androidów inaczej wyglądałyby nie tylko filmy science fiction, ale również takie dzieła jak Ghost in the Shell, Matrix, Deus Ex, Cyberpunk 2077 czy wiele współczesnych wizji dystopijnych metropolii.

Jeszcze ważniejsze okazały się jednak pytania zadawane przez film. Łowca androidów nie sprowadzał androidów, określanych tu jako replikanci, do roli prostych przeciwników. Roy Batty i jego towarzysze pragną żyć, boją się śmierci i szukają odpowiedzi na pytania, które zwykle przypisujemy ludziom. Z czasem to właśnie oni stali się emocjonalnym centrum historii, a finałowa scena z postacią Rutgera Hauera przeszła do historii kina jako jeden z najbardziej przejmujących momentów w całym gatunku.